Sasani İmparatorluğu
Kayıt ol Yardım Ajanda Skorlu Flash Oyunlar Tatlı Portal Konuları Okundu Kabul Et
Cevapla
Seçenekler
Alt 18-05-2009, 23:27 #1

∂i$i вєℓα`

Forumun Tiryakisi

Sasani İmparatorluğu



Sasani İmparatorluğu (Sasani Devleti veya Sasaniler) (ساسانیان)Sasani İmparatorluğu dördüncü İran Hanedanlığı ve ikinci Fars İmparatorluğu'nun adıdır (226 - 651). Sasani İmparatorluğuSasani İmparatorluğu son Arşaklı hanedanı (Partlar) kralı IV. Artabanus'u yenmesinin ardından I. Ardeşir tarafından kurulmuşSasani İmparatorluğu son Sasani hükümdarı Şehinşah (Krallar kralı) III. Yezdigirt'in (632-651)Sasani İmparatorluğu erken Halifelik'le yani ilk İslam Devleti ile girdiği 14 senelik mücadeleyi kaybetmesiyle sona ermiştir. İmparatorluğun sınırları bugünkü İranSasani İmparatorluğu IrakSasani İmparatorluğu ErmenistanSasani İmparatorluğu AfganistanSasani İmparatorluğu Türkiye'nin doğu bölgesiSasani İmparatorluğu Suriye'nin bir kısmıSasani İmparatorluğu PakistanSasani İmparatorluğu KafkaslarSasani İmparatorluğu Orta Asya ve Arabistan'ın tamamını kapsıyordu. II. Hüsrev'in hükümdarlığı (590-628) sırasında MısırSasani İmparatorluğu ÜrdünSasani İmparatorluğu Filistin ve Lübnan da kısa süreli olarak imparatorluğa dahil oldu. SasanilerSasani İmparatorluğu imparatorluklarını 'İranşehr' ايرانشهر(Iranshæhr) 'İranlıların (Aryanların) memleketi' diye adlandırırlardı.
Sasani dönemiSasani İmparatorluğu Geç İlkçağ'ı kapsayarak İran Tarihi'nin en önemli ve etkili dönemlerinden biri olarak kabul edilir. Bir çok yönüyle Sasani dönemiSasani İmparatorluğu Fars medeniyetinin en önemli başarılarına tanıklık etmiş ve İran'ın müslümanlar tarafından fethedilmesi ve İslamlaşmasından önceki son büyük İran İmparatorluğu olmuştur. İranSasani İmparatorluğu Roma medeniyetini Sasani döneminde farkedilir şekilde etkilemiştir. Kültürel etkisi imparatorluk sınırlarının çok ötesineSasani İmparatorluğu Batı Avrupa'yaSasani İmparatorluğu Afrika'yaSasani İmparatorluğu Çin'e ve Hindistan'a kadar ulaşmıştır. Ayrıca bu kültürel etki Avrupa ve Asya ortaçağ sanatının oluşmasında göze çarpan bir rol oynamıştır.
Bu etki erken dönem İslam dünyasına kadar taşındı. Hanedanın kendine has ve aristokratik kültürüSasani İmparatorluğu İran'ın fethini bir Fars Rönesansına dönüştürdü. Daha sonra İslami olarak adlandırılan kültürünSasani İmparatorluğu mimarininSasani İmparatorluğu yazımın ve diğer becerilerin çoğu Sasani İranlılarından daha geniş Müslüman dünyasına aktarılmıştır.

Tarihi
Kuruluşu ve Erken Tarihi (205-310)


Hayat ağacıSasani İmparatorluğu Tak-ı Bostan

Sasani HanedanıSasani İmparatorluğu 3. yüzyıl başlarında bugünkü İran'ın Persis eyaletinin hükümdarlığını ele geçiren tanrıça Anahita'yı takibeden rahiplerin soyundan gelen I. Ardeşir tarafından Persis'te (Pars ya da Fars vilayeti) Istakhr şehrinde kurulmuştur.
Babası Babak (Papag) (Papak ve Babak diye de okunur)Sasani İmparatorluğu ilk başlarda küçük bir şehir olan Kheir'in yöneticisiydi. 205'te Bazrangidler'in son kralı olan Gocihr'i tahttan indirmeyi başararak kendini yeni hükümdar olarak ilan etti. BazrangidlerSasani İmparatorluğu Partlara (Arşaklılara) bağlı olarak Persis'in yerel yöneticiliğini yapıyorlardı. Annesi RodhaghSasani İmparatorluğu Peris eyalet valisinin kızıydı. Sasani ismi I. Ardaşir'in baba tarafından dedesi olan Sasan'dan gelir. SasanSasani İmparatorluğu Anahita Tapınağı'ın başrahibiydi.
Pabag'ın yerel gücü ele geçirme çabalarıSasani İmparatorluğu o sıralar Mezopotamya'da kardeşi VI. Vologases ile hanedanlık mücadelesi veren Arşaklı İmparatoru IV. Artabanus'un gözünden kaçtı. Pabag ve en büyük oğlu ŞapurSasani İmparatorluğu Arşaklılar arasında çıkan bu problemlerden faydalanarak güçlerini bütün Persis'e yayabildiler. Devam eden olaylar kaynakların yetersizliği yüzünden açık değildir. FakatSasani İmparatorluğu 220 civarında Pabag'ın ölmesiyleSasani İmparatorluğu o sırada Darabgird'in valisi olan Ardeşir'in en büyük kardeşi olan Şapur'la bir güç mücadelesine girdiği kesindir. KaynaklarSasani İmparatorluğu Şapur'un 222 yılında kardeşiyle bir toplantıya giderken bir binanın çatısının üstüne düşmesi sonucu öldüğünü söylerler.
Bu noktadaSasani İmparatorluğu ArdeşirSasani İmparatorluğu başkentini Persis'in daha güneyine kaydırdı ve Firuzabad'da (Ardaşir-KhwarrahSasani İmparatorluğu daha önce GurSasani İmparatorluğu günümüzde Firuzabad) yeni bir başkent kurdu. Yüksek dağlarla iyi desteklenen ve dar geçitler arasında kolayca savunulabilen şehirSasani İmparatorluğu Ardaşir'in daha fazla güç kazanma çabalarının merkezi oldu. ŞehirSasani İmparatorluğu büyük ihtimalle Darabgird'den örnek alınan yüksek ve çember şeklinde bir duvarla çevrelenmişti. Kuzey taradında günümüzde hala kalıntıları duran büyük bir saray bulunmaktaydı.
Persis'te egemenliğini kuran I. ArdeşirSasani İmparatorluğu Fars'ın yerel prenslerinden feodal sadakat talep ederek ve KermanSasani İmparatorluğu İsfahanSasani İmparatorluğu SusaSasani İmparatorluğu Mesene komşu eyaletlerinin de kontrolünü ele geçirerek süratle topraklarını genişletti. Bu genişlemeSasani İmparatorluğu I. Ardeşir'in derebeyi olan IV. Artabanus'un gözünden kaçmadı. IV. Artabanus ilk başta Khuzestan valisine 224 yılında Ardeşir üzerine gitmesini emretti fakat bu Ardeşir için kesin bir zaferle sonuçlandı. Artabanus bu sefer yine 224'te kendisi saldırdı. IV. Artabanus orduların çarpıştığı Hormizdeghan'da öldürüldü. I. ArdeşirSasani İmparatorluğu sona eren Part İmparatorluğu'nun (Arşaklılar'ın) batı vilayetlerini ele geçirmeye devam etti. 226 yılındaSasani İmparatorluğu Ktesifon (Tizpon) şehrinde İran'ın yegane hükümdarı olarak taç giydi ve Şehinşah (Kralların Kralı ya da Şahlar Şahı) ünvanını aldı. (Yazıtlar Adhur-Anahid'ten Kraliçeler Kraliçesi olarak bahsederSasani İmparatorluğu fakat Ardeşir'le ilişkisi henüz başlamamıştı.) BöyleceSasani İmparatorluğu 400 senelik Part İmparatorluğu sona ererekSasani İmparatorluğu 4 asırlık Sasani hakimiyeti başladı.
I. ArdeşirSasani İmparatorluğu ilerleyen bir kaç yıl içindeSasani İmparatorluğu imparatorluk etrafında yerel isyancıları takibederek SistanSasani İmparatorluğu GorganSasani İmparatorluğu HorasanSasani İmparatorluğu Merv (günümüz Türkmenistan'ında)Sasani İmparatorluğu BelhSasani İmparatorluğu ve Harezm vilayetlerini de ele geçirerek imparatorluğunu doğu ve kuzeybatı yönlerinde genişletti. Bahreyn'i ve Musul'u da Sasani egemenliğine aldı. Sonraki Sasani yazıtlarıSasani İmparatorluğu KuşanSasani İmparatorluğu Turan ve Mekran krallarının da Ardeşir'e tabi olduklarını iddia etseler deSasani İmparatorluğu numizmatik kanıtlar bu kralların Ardeşir'in oğlu olan I. Şapur'a tabi olduklarını gösterir. Batı'da HatraSasani İmparatorluğu Ermenistan Krallığı ve Adiabene'ye yapılan saldırılar daha az başarılı oldu.
I. Ardeşir'in oğlu I. Şapur'un annesi bir Part kralınınSasani İmparatorluğu büyük ihtimalle IV. Artabanus'un ya da Suren-Pahlav klanının üyelerinden birinin kızıydı. I. ŞapurSasani İmparatorluğu bu ilerlemeyi devam ettirdi. Baktria'yı ve Kuşan'ı fethetti. Roma'ya karşı birden fazla seferi yönetti. Roma topraklarının içine kadar ilerleyen I. ŞapurSasani İmparatorluğu Antakya'yı ele geçirdi ve talan etti (253 veya 256). En sonunda Roma İmparatorları III. Gordian'ıSasani İmparatorluğu Arap Philip'i ve Valeryan'ı malup etti. Sonuncusu Edessa savaşından sonra 259 yılında İran tarafından hapsedildi. Bu olay uzun süre Romalılar için çok büyük bir utanç kaynağı oldu. I. ŞapurSasani İmparatorluğu zaferini Nakş-ı Rüstem'de etkileyici kaya kabartmaları oyarak kutladı. 260 ve 263 yılları arasında bu yeni kazanılan bölgelerden bir kısmı bir Roma müttefiki olan Odanathus'a kaptırıldı.





Benzer Konular

Görüntüleme:1863, Cevaplar:8

İlginizi Çekebilir >
Alt 18-05-2009, 23:28 #2

∂i$i вєℓα`

Forumun Tiryakisi


Nakş-ı Rüstem'de bir kaya kabartması.
Şapur'un arkasındaSasani İmparatorluğu elleri kralın elleri tarafından sıkıca tutulmuş İmparator Valeryan; kralın önünde tek dizi üzerinde eğilen Arap Philip ve kralın atının ayakları altında yatan gövde III. Gordian'a ait.

I. Şapur'un yoğun gelişme planları vardı. Bir çok şehir kurdu. Bunların bir kısmına Roma topraklarından göçenler yerleşti. Bunlara Sasani yönetimi altında inançlarını özgürce yaşayan Hıristiyanlar da dahildi. Bişapur ve Nişabur şehirleri onun ismiyle adlandırıldı. I. Şapur özellikle Maniheizm'i destekledi. Mani peygamberini (Mani'yi) korudu ve yurtdışına Maniheist misyonerler gönderdi. I. Şapur ayrıca bir Babilon hahamı olan Neherdea'lı Samuel'le arkadaşlık kurdu. Bu arkadaşlık yahudiler için bir avantajdı ve kendilerine karşı uygulanan baskıcı kanunlardan bir mühlet rahatlamalarını sağladı.
Daha sonra gelen krallar I. Şapur'un dini toleransını tersine çevirdile. I. Şapur'dan sonra gelen I. Behram (273-276) Magi'nin baskısı sonucu olarak Mani'ye ve onu takibedenlere işkence uyguladı. I. Behram Mani'yi hapsetti ve öldürülmesini emretti. Efsaneye göre ManiSasani İmparatorluğu idamını beklerken öldü. II. Behram (276-293) babasının din politikasını devam ettirdi. Zayıf bir yöneticiyid ve birden fazla batı eyaletini Roma Kralı Carus'a (282-283) kaybetti. Hükümdarlığı esnasındaSasani İmparatorluğu yarım yüzyıldır İran tarafından yönetilen Ermenistan'ın büyük bir bölümü Diocletian'a (284-305) teslim edildi.
293 yılında kısa bir süre tahtta kalan III. Behram'dan sonra Nerseh hükümdar oldu (293-302). Nerseh Romalılar'la yeni bir savaşa kalkıştı. Fırat'ya Calinicum yakınlarında İmparator Galerius'a (305-311) karşı kazanılan erken bir zaferden sonraSasani İmparatorluğu Ermenistan'da 297 yılında ani bir baskın sonucu tuzağa düşürülen Nerseh yenildi. Bunun ardından varılan anlaşmaylaSasani İmparatorluğu Sasaniler Dicle ırmağının batısındaki bütün toprakları teslim ettiler ve Ermenistan'ın ve Gürcistan'ın iç işlerine karışmamayı kabul ettiler. Bu büyük hezimetin ardından 301 yılında istifa eden Nerseh bir sene sonra acı ve üzüntü içinde öldü. Nerseh'in oğlu II. Hürmüz (302-309) tahta oturdu. Sistan ve Kuşan'daki isyanları bastırsa bileSasani İmparatorluğu II. Hürmüz de bir başka zayıf lider olarak asilleri kontrol etmeyi başaramadı ve bir av sırasında 309 yılında Bedouinler tarafından öldürüldü.

İlk Altın Çağı (309-379)
II. Hürmüz'ün ölümünün ardındanSasani İmparatorluğu güneyden gelen AraplarSasani İmparatorluğu Sasani krallarının doğum yeri olan Fars vilayeti de dahil olmak üzere güney şehirlerini yağmalayıp harabetmeye başladılar. Bu aradaSasani İmparatorluğu İran asilleri II. Hürmüz'ün en büyük oğlunu öldürdülerSasani İmparatorluğu ikincisini kör ettiler ve daha sonra Roma toprakların kaçan üçüncüsünü de hapsettiler. TahtSasani İmparatorluğu II. Hürmüz'ün eşlerinden birinden henüz doğmamış olan çocuğuna kalmıştı. II. Şapur daha annesinin karnındayken tahta geçen ilk kral olarak bilinir. TaçSasani İmparatorluğu annesinin karnına konmuştu. Şapur ismindeki bu çocuk böylece hükümdar olarak doğdu. GençliğindeSasani İmparatorluğu imparatorluk annesi ve asiller tarafında idare edildi. Büyüdüğünde iseSasani İmparatorluğu gücü hemen eline alan II. ŞapurSasani İmparatorluğu aktif ve etkili bir hükümdar olduğunu kanıtladı.
II. Şapur öncelikli olarak küçük ama disiplinli ordusuyla güneydeki Araplar'ın üzerine yürüyerek onları malup etti ve böylece imparatorluğun güney bölgelerini güven altına aldı. Daha sonra batıda Romalılar'a karşı ilk seferini başlattı. Başlangıçta başarılı olan bu saldırılar Singara Kuşatması'nın ardından doğu sınır boylarındaki göçebe baskınları yüzünden durmak zorunda kaldı. Bu baskınlarSasani İmparatorluğu İpek Yolu'nun kontrolü için stratejik açıdan önemli bir yer olan Transoksanya'yı tehdit etmeye başladı. Buna ilavetenSasani İmparatorluğu II. Şapur'un ordusu batıda yeni ele geçirilen yerleri tutmak için yeterli değildi. II. ŞapurSasani İmparatorluğu bundan dolayı II. Konstantin'le iki tarafın da belli bir süre birbirlerinin topraklarına saldırmamasını öngören bir barış anlaşması imzaladı.
II. Şapur daha sonra doğulu göçebelerle karşılaşmak için Transoksanya tarafına doğuya doğru ilerledi. Orta Asya kabilelerini ezerek bölgeyi yeni bir vilayet olarak istila etti. Bugün Afganistan olarak bilinen bölgenin fethini tamamladı. Bu zaferi kültürel yayılma takibetti. Böylece Sasani sanatı Türkistan içlerine ve Çin'e kadar yayıldı. II. ŞapurSasani İmparatorluğu göçebe kralı Grumbates ile birlikteSasani İmparatorluğu 359 yılında Romalılar'a karşı ikinci seferini düzenledi. Bu seferSasani İmparatorluğu ordusunun bütün gücünü ve göçebelerin desteğini de yanında götürdü. Çok başarılı geçen seferle birlikteSasani İmparatorluğu toplam beş Roma vilayeti İranlılar'ın eline geçmiş oldu.
II. ŞapurSasani İmparatorluğu sert bir dini politika yürüttü. Hükümdarlığı sırasındaSasani İmparatorluğu Zerdüştilik'in kutsal metinleri olan Avesta'nın toplanması tamamlandı. Ayrıca Hıristiyanlar baskı ve işkence görmüşlerdir. Bu olaySasani İmparatorluğu Roma İmparatorluğu'nun Büyük Konstantin (324-337) tarafından Hıristiyanlaştırılmasına bir tepkiydi. I. Şapur gibi II. Şapur da nispeten özgürlük içinde yaşayan ve bu zaman diliminde önemli avantajlar yakalayan yahudilere karşı dostane kaldı.
Şapur öldüğündeSasani İmparatorluğu İran İmparatorluğu hiç olmadığı kadar güçlenmişSasani İmparatorluğu doğudaki düşmanlarla uzlaşılmış ve Ermenistan İran kontrolü altına girmişti.

Ara Tarihi (379–498)





Alt 18-05-2009, 23:32 #3

∂i$i вєℓα`

Forumun Tiryakisi



Behram-ı GurSasani İmparatorluğu Fars edebiyatında ve şiirinde önemli bir gözdedir.
"Behram ve Hindli prensesSasani İmparatorluğu siyah çadırda." Büyük Fars şairi Nizami'nin bir Khamsa (Beşlik) tasviri.
16. yüzyıl ortasıSasani İmparatorluğu Safevi dönemi.

İranSasani İmparatorluğu II. Şapur'un ölümünden I. Kavad'ın (483-531) taç giymesine kadar Bizans İmparatorluğu'yla girişilen bir kaç savaşın dışında nispeten durağandı. Bu zaman dilimi boyuncaSasani İmparatorluğu Sasaniler'in din politikası kraldan krala önemli ölçüde değişiklik gösterdi. Üstüste gelen zayıf liderlere rağmenSasani İmparatorluğu II. Şapur vaktinde oluşturlan yönetim sistemi kuvvetli kalarak imparatorluğun etkili şekilde işlemesini sağladı.
II. Şapur 370 yılında öldüğündeSasani İmparatorluğu üvey kardeşi II. Ardeşir'e (379-383; Kuşanlı Vahram'ın oğlu) ve onun oğlu olan III. Şapur'a (383-388) güçlü bir imparatorluk bırakmıştı. Fakat ikisi de II. Şapur'un kabiliyetlerini gösteremediler. III. Şapur'un yarı kardeşi olarak yetiştirilen II. Ardeşir kardeşinin yokluğunu dolduramadı. III. Şapur'un ise bir şey başarayamayacak kadar melankolik bir karakteri vardı. IV. Behram da (388-399) babası kadir pasif olmasa da imparatorluk için önemli bir şey başaramadı. Bu zaman zarfında Ermenistan Roma ve Sasani imparatorlukları arasında anlaşma sonucu paylaşıldı. Sasaniler Büyük Ermenistan üzerindeki hakimiyetlerini yeniden kurarkenSasani İmparatorluğu Bizans İmparatorluğu batı Ermenistan'ın küçük bir bölümünü elde tuttular.
IV. Behram'ın oğlu olan I. Yezdigirt (399-421) çoğunlukla imparator I. Konstantin'le karşılaştırılır. Onun gibiSasani İmparatorluğu hem fiziksel hem de diplomatik açıdan kuvvetliydi. Romalı müdaili gibi I. Yezdigirt de fırsatçıydı. Büyük Konstantin gibiSasani İmparatorluğu I. Yezdigirt de dini tolerans uyguladı ve dini azınlıkların yükselmesi için onlara özgürlük sağladı. Hıristiyanların eziyet görmelerine engel oldu. Üstelik bunu uygulayan asilleri ve rahipleri de cezalandırdı. Onun dönemi nispeten huzurlu geçen bir zaman dilimi oldu. Romalılar'la uzun süren bir barış antlaşması imzaladı. Hatta genç II. Theodosius'u (408-450) koruması altına aldı. Ayrıca bir Yahudi prensesiyle evlenerek Narsi adında bir oğlu oldu.
I. Yezdigirt'in halefiSasani İmparatorluğu en çok bilinen Sasani krallarından biri ve birçok efsanenin de kahramanı olan oğlu V. Behram'dır (421-438). Bu efsaneler Sasani İmparatorluğu'nun Araplar tarafından yıkılmasının ardından bile devam etti. V. BehramSasani İmparatorluğu daha çok bilinen adıyla Behram-ı GurSasani İmparatorluğu babası I. Yezdigirt'in bir Arap hanedanı olan El-Hirah tarafından yardım gören asilzadelerin muhalefetleri neticesinde aniden ölmesinin (ya da suikaste uğraması) ardından tacı ele geçirdi. V. Behram'ın annesi SoşandukhtSasani İmparatorluğu Yahudi Eksilarçı'nın kızıdır. 427 yılında göçebe Eftalitelerin doğuda başlattıkları işgali durdurdu. BöyleceSasani İmparatorluğu Buhara (günümüz Özbekistan'ında) demir paralarında portesi yüzyıllar boyunca kalacak şekilde etkisini Orta Asya içerlerine kadar genişletti. V. BehramSasani İmparatorluğu Ermenistan'ın İran'a bağlı kralını azlederekSasani İmparatorluğu orayı bir eyalete çevirdi.
V. BehramSasani İmparatorluğu cesaretininSasani İmparatorluğu güzelliğininSasani İmparatorluğu RomalılaraSasani İmparatorluğu TürklereSasani İmparatorluğu Hindistanlılara ve Afrikalılara karşı elde ettiği zaferlerininSasani İmparatorluğu avcılık ve aşk maceralarının konu alındığı hikayelerin anlatıldığı Fars geleneğinde sevilen bir isimdir. Behram-ı Gur olarak adlandırılır. GurSasani İmparatorluğu yaban eşeği anlamına gelir. Avcılığa merakınaSasani İmparatorluğu özellikle yaban eşeği avlamayı sevmesine atıftır. Altın çağın zirvesinde bir kralı sembolize eder. Tacını erkek kardeşiyle giriştiği mücadele ve yabancı düşmanlarla savaşması sayesinde kazanmıştı; fakat kendisini avcılıkla ve saray maiyetinde meşhur kadınlar grubu ve nedimleriyle düzenlediği partilerle eğlendirirdi. Saray zenginliğini ve refahını kendinde sembolleştirmişti. Hükümdarlığı süresinceSasani İmparatorluğu Sasani Edebiyatı'nın (Pehlevi Edebiyatı'nın) en önemli eserleri yazıldı ve Sasani Müziği'nin dikkate değer parçaları bestelendi. Polo gibi sporlar kraliyet uğraşları arasına girdi. Bu gelenek günümüzde hala bazı krallıklarda devam ettirilmektedir.
V. Behram'ın oğlu III. Yezdigirt (438-457) adaletliSasani İmparatorluğu ılımlı bir hükümdardı. Fakat I. Yezdigirt'ın aksine azınlık dinlerine özellikle Hıristiyanlar'a karşı sert bir politika uyguladı.
II. YezdigirtSasani İmparatorluğu hükümdarlığının başlarındaSasani İmparatorluğu Hindli müttefikleri de dahil olmak üzere farklı uluslardan oluşan karma bir ordu kurarakSasani İmparatorluğu Fars topraklarında Karrhe yakınlarında istihkam kuran (müteakip seferler için Romalılar tarafından uygulanan bir hile) Doğu Roma İmparatorluğu'na saldırdı. Yezdigirt ağır bir selle karşılaşmasaydı şaşkınlık geçiren Romalılar karşısında Roma içlerine kadar ilerleyebilecekti. Bizans imparatoru II. Theodosius komutanını II. Yezdigirt'in kampına göndererek barış çağrısında bulundu. 441 yılında devam eden görüşmeler neticesinde iki imparatorluk da karşılıklı olarak sınırlarına istihkam oluşturmayacaklarına dair söz verdiler. II. Yezdigirt daha kuvvetli olmasına rağmen Kidarite Krallığı'nın Parthia ve Harezmiya'daki akınları sebebiyle daha fazlasını istemedi. Kuvvetlerini 443'te Nişabur'da topladı ve Kidaritelere karşı uzun süreli bir sefer başlattı. Bir çok muharebenın ardındanSasani İmparatorluğu 450 yılında Kidariteleri mağlup ederek Amu Derya nehrinin ötesine sürdü.
Doğu seferi esnasında ordusundaki Hıristiyanlar'dan şüphelenen II. Yezdigirt hepsini yönetimden ve ordudan uzaklaştırdı. Ardından Hıristiyanlara ve daha az seviyede Yahudilere eziyet etti. Ermenistan'da Zerdüştçülük yeniden oluşturmak içinSasani İmparatorluğu Ermeni Hıristiyanlarının Vartanantz Savaşı'nda başkaldırışlarını 451 yılında bastırdı. Fakat Ermeniler büyük oranda Hıristiyan olarak kaldılar. Son yıllarındaSasani İmparatorluğu Kidariteler ile 457 yılındaki ölümüne kadar tekrar savaştı.





I. Yezdigirt döneminden madeni para.

II. Yezdigirt'in daha genç oğlu III. Hürmüz (457-459) tahta geçti. Kısa hükümdarlığı esnasındaSasani İmparatorluğu soylular sınıfının desteğini arkasına alan büyük kardeşi I. Firuz ile sürekli mücadele etti. Baktria'da Akhunlar'la (Eftaliteler) ile savaştı. Firuz tarafından 459 yılında öldürüldü.
5. yüzyıl başlarındaSasani İmparatorluğu Akhunlar diğer göçebe gruplarla birlikte İran'a saldırdı. BaşlangıçtaSasani İmparatorluğu V. Behram ve II. YezdigirtSasani İmparatorluğu bunlara kesin mağlubiyeti zorla kabul ettirdi ve doğu tarafına sürdü. Hunlar 5. yüzyıl sonlarında tekrar gelerek İran'lı I. Firuz'u (457-484) 483 yılında yendiler. Bu zaferin ardındanSasani İmparatorluğu İran'ın doğu bölgelerini işgal eden Hunlar buraları yağmaladılar. Böylece yıllar sonra öçlerini almış oldular.
Bu saldırılar imparatorluğa düzensizlik ve kaos getirdi. Eftaliteleri yeniden uzaklaştırmayı hedef edinen I. FiruzSasani İmparatorluğu Herat'a giderken çölde Hunlar tarafından tuzağa düşürülerek öldürüldü ve ordusu yok edildi. Bu zaferin ardından Herat şehrine doğru ilerleyen Eftaliteler imparatorluğu kaosun içine attılar. En sonundaSasani İmparatorluğu eski bir Fars ailesi olan Karen'den gelme Zarmihr (ya da Sokhra) adında bir soyluSasani İmparatorluğu bir derece olsun düzen sağlayabildi. I. Hüsrev zamanına kadar devam edecek olan Hun tehditine rağmen I. Firuz'un kardeşlerinden biri olan Balaş'ı tahta hazırladı. Balaş (484-488) yumuşak başlı ve cömert bir kraldı. Hıristiyanlara imtiyazlar sağladı. Yine deSasani İmparatorluğu imparatorluğun düşmanlarına özellikle Akhunlar'a karşı her hangi bir girişimde bulunmadı. Balaş dört yıllık hükümdarlığının ardından kör edildi ve tahttan indirildi (nüfuzlu zenginlere atfedilir). Yeğeni I. Kavad tahta yükseldi.






Alt 18-05-2009, 23:35 #4

∂i$i вєℓα`

Forumun Tiryakisi


I. Yezdigirt döneminden madeni para.

II. Yezdigirt'in daha genç oğlu III. Hürmüz (457-459) tahta geçti. Kısa hükümdarlığı esnasındaSasani İmparatorluğu soylular sınıfının desteğini arkasına alan büyük kardeşi I. Firuz ile sürekli mücadele etti. Baktria'da Akhunlar'la (Eftaliteler) ile savaştı. Firuz tarafından 459 yılında öldürüldü.
5. yüzyıl başlarındaSasani İmparatorluğu Akhunlar diğer göçebe gruplarla birlikte İran'a saldırdı. BaşlangıçtaSasani İmparatorluğu V. Behram ve II. YezdigirtSasani İmparatorluğu bunlara kesin mağlubiyeti zorla kabul ettirdi ve doğu tarafına sürdü. Hunlar 5. yüzyıl sonlarında tekrar gelerek İran'lı I. Firuz'u (457-484) 483 yılında yendiler. Bu zaferin ardındanSasani İmparatorluğu İran'ın doğu bölgelerini işgal eden Hunlar buraları yağmaladılar. Böylece yıllar sonra öçlerini almış oldular.
Bu saldırılar imparatorluğa düzensizlik ve kaos getirdi. Eftaliteleri yeniden uzaklaştırmayı hedef edinen I. FiruzSasani İmparatorluğu Herat'a giderken çölde Hunlar tarafından tuzağa düşürülerek öldürüldü ve ordusu yok edildi. Bu zaferin ardından Herat şehrine doğru ilerleyen Eftaliteler imparatorluğu kaosun içine attılar. En sonundaSasani İmparatorluğu eski bir Fars ailesi olan Karen'den gelme Zarmihr (ya da Sokhra) adında bir soyluSasani İmparatorluğu bir derece olsun düzen sağlayabildi. I. Hüsrev zamanına kadar devam edecek olan Hun tehditine rağmen I. Firuz'un kardeşlerinden biri olan Balaş'ı tahta hazırladı. Balaş (484-488) yumuşak başlı ve cömert bir kraldı. Hıristiyanlara imtiyazlar sağladı. Yine deSasani İmparatorluğu imparatorluğun düşmanlarına özellikle Akhunlar'a karşı her hangi bir girişimde bulunmadı. Balaş dört yıllık hükümdarlığının ardından kör edildi ve tahttan indirildi (nüfuzlu zenginlere atfedilir). Yeğeni I. Kavad tahta yükseldi.





Behram-ı Gur'u ve arp çalan Azada'yı tasvir eden kase. Geç 12- erken 13. yüzyıl.

I. Kavad (488-531) faal ve reformist bir hükümdardı. Bamdad'ın oğlu Mazdak tarafından kurulanSasani İmparatorluğu zenginlerin eşlerini ve servetlerini fakirlerle paylaşmasını talep eden komuistik bir fırkaya destek verdi. Amacı açıkçaSasani İmparatorluğu Mazdakilerin doktrinini benimseyerek zengin soyluların ve yükselen aristokrasinin giderek artan etkisini kırmaktı. Bu reformlarSasani İmparatorluğu azledilmesine ve Susa'da Oblivyon Kalesi'nde (Lethe) hapsedilmesine neden oldu. Küçük kardeşi İranlı Jamaspa (Zamaspes) 496 yılında tahta yükseldi. AmaSasani İmparatorluğu 498'de kaçan I. Kavad'a Akhunlar kralı tarafından sığınma verildi.
Jamaspa (496-498) I. Kavad'ın asil sınıfı tarafından azledilmesinin ardından tahta yerleştirildi. Jamaspa iyi kalpli bir kraldı. Köylüleri ve fakirleri rahatlatmak için vergileri azalttı. AyrıcaSasani İmparatorluğu yönünü değiştirmesiyle tahtından ve özgürlüğünden olan I. Kavad'ın aksine Mazdakizm'in iyi bir taraftarıydı. HükümdarlığıSasani İmparatorluğu I. Kavad'ın Heftalite
kralı tarafından kendisine verilen büyük bir orduyla imparatorluğun başkentine gelmesiyle son buldu. Jamaspa bağlılık içinde tahttan indi ve tacı kardeşine bıraktı. I. Kavad'ın tekrar dönüşünün ardından hakkında bir bilgiye rastlanılmamaktadır. FakatSasani İmparatorluğu kardeşinin sarayında iyi bir şekilde muamele gördüğüne geniş ölçüde inanılır.

İkinci Altın Çağı (498–622)




I. Hüsrev bir av esnasında

İkinci altın çağı I. Kavad'ın ikinci hükümdarlığından sonra başladı. I. KavadSasani İmparatorluğu Eftalitlerin yardımıyla Romalılara karşı bir sefer başlattı. 502 yılında o zaman Ermenistan'da bulunan Theodosiopolis'i (Erzurum)Sasani İmparatorluğu 503 yılında ise Dicle üzerindeki Amida'yı (Diyarbakır) ele geçirdir. 505 yılındaSasani İmparatorluğu Ermenistan'ın Kafkasya tarafından Hunlar tarafından işgal edilmesi bir ateşkese neden oldu. Bu esnada Romalılar İranlılara Kafkasya'daki istihkamların bakımı için para yardımında bulundu. 525 yılında Lazika'daki isyanları bastırdı ve Gürcistan'ı yeniden ele geçirdi. 530 yılındaSasani İmparatorluğu Mirranes Firuz'un emrinde bir orduyu önemli bir Roma hudut şehri olan Daras'a saldırmak üzere gönderdi. Bu orduSasani İmparatorluğu Roma generali Belisarius tarafından karşılandı ve üstün olmasına rağmen Daras Savaşı'nda mağlup oldu. Buna rağmenSasani İmparatorluğu ilerleyen süre içinde Lakhmid hükümdarının (Sasaniler' bağlı bir krallıkSasani İmparatorluğu IV.El-Mundir ibn el-Mundir) yardımı ve elit Savaran şövalyelerinin Belaisarius'un lejyonlarını karşılamak için giriştikleri taktik düzenlemeyle Roma ordularını ilki 530 yılında Nisbis Savaşı'nda ve diğeri 531 yılında Sallinicum Savaşı'nda olmak üzere iki kere mağlup etti. KavadSasani İmparatorluğu Eftalitelerin boyunduruğundan kurtulamamasına rağmenSasani İmparatorluğu içerde düzeni kurmayı başarıp Doğu Romalılara karşı başarı elde etti. Bazısı kendi adıyla anılan birden fazla şehir kurdu. Vergilendirmeyi ve iç yönetimi düzenlemeye başladı.
(531-579) tahta yükseldi. En çok övülen Sasani kralıdır. I. Kavad'tan sonra oğluSasani İmparatorluğu Anuşirvan ("ölümsüz ruhla") ismiyle de bilinen I. HüsrevI. Hüsrev'in en çok bilinen icraati Sasanilerin eskiyen yönetim yapısını değiştirmesi oldu. Reformları aracılığıylaSasani İmparatorluğu arazi sahiplerinin ellerindeki mallarının tetkikine bağlı olan akla yatkın bir vergilendirme sistemini oluşturdu. Babası bu yöntemi başlatmış ve imparatorluğunun refahını ve gelirlerini artırmak için her yolu denemişti. Bir önceki büyük feodal beyler kendi askeri teçhizatlarınıSasani İmparatorluğu yandaşlarını ve tımar hizmetlilerini oluşturuyorlardı. I. Hüsrev maaşlı ve merkezi hükümet tarafından teçhizatlandırılan dehkanlardan ya da 'şovalyelerden' oluşan yeni bir kuvvet ve bürokrasi kurdu.[20] Böylece orduyu ve bürokrasiyi yerel beylerden ziyade merkezi hükümete yakınlaştırdı.
I. HüsrevSasani İmparatorluğu İmparator I. Justinyan'ın (527-565) kendisine 440Sasani İmparatorluğu000 adet altını rüşvet olarak vermesine rağmenSasani İmparatorluğu 532 yılında yapılan "sonsuz barışı" bozarak 540 yılında geçici bir süre elde tutacağı Antakya'yı işgal ve talan etti. Suriye'yi ele geçirdi. Hüsrev geri dönerkenSasani İmparatorluğu farklı Bizans şehirlerinden para topladı.
565 yılında I. Justinyan öldü. ArdındanSasani İmparatorluğu Arap liderlerine Suriye'deki Bizans topraklarına baskınlar düzenlemekten alıkoymak için verilen yardımları durdurma kararı alan II. Justin (565-578) başa geçti. Bir sene önceSasani İmparatorluğu Suren ailesinden gelen Sasanilerin Ermenistan valisi günümüz Yerevan'ının yakınlarındaki Dvin'de bir ateş tapınağı inşa etmiş ve Mamikonian ailesinin etkili bir üyesini öldürtmüştü. Bu olay 571 yılında İran valisinin ve korumasının katledilmesine yol açan bir ayaklanmaya neden olmuştu. Ermeni başkaldırısından fırsat bulan II. JustinSasani İmparatorluğu Kafkasya geçitlerinin savunması için I. Hüsrev'e ödediği yıllık ödemeleri durdurdu. Ermeniler müttefik olarak kabul edildi ve Sasani topraklarına Nisibis'i 572 yılında kuşatmak üzere bir ordu gönderildi. AmaSasani İmparatorluğu Bizans generallerinin arasında çıkan ihtilaf sadece kuşatmanın bitmesine neden olmakla kalmayıpSasani İmparatorluğu Daraa'da kendilerinin kuşatmaya uğramalarına yol açtı. Daraa daha sonra İranlılar tarafından ele geçirildi. Suriye harap edildi ve böylece II. Justin barış anlaşması istemek zorunda kaldı. Ermeni başkaldırısı I. Hüsrev'in yayınladığı bir genel afla sona erdi. Ermenistan böylece Sasani İmparatorluğuna tekrar dahil oldu.
570 yılı civarındaSasani İmparatorluğu Yemen Kralının yarı kardeşi "Ma'd-Karib" I. Hüsrev'in müdahelede bulunmasını talep etti. I. Hüsrev Vahriz isimli bir kumandan komutasında bir donanma ve küçük bir orduyu bugünkü Aden yakınlarındaki bölgeye gönderdi. Başkent San'a'l'e yürüyen İranlılar şehri işgal etti. Bu sefere iştirak eden Mard-Karib'in oğlu SaifSasani İmparatorluğu 575 ve 577 yılları arasında hükümdar oldu. Böylece Sasaniler doğuyla yapılan deniz ticaretini kontrol etmek için Güney Arabistan'da bir üs kurmayı başardı. Daha sonraları güney Arabistan krallığının Sasani hakimiyetini tanımamaları üzerine gönderilen ikinci bir ordu bölgeyiSasani İmparatorluğu II. Hüsrev'in sorunlu zamanına kadar kalacak şekilde Sasani topraklarına bir vilayet olarak kattı.
I. Hüsrev'in hükümdarlık dönemi dihkanların (kelime anlamıyla köy beylerinin) yükselişine tanıklık etti. BunlarSasani İmparatorluğu daha sonraları Sasani eyalet yönetiminin ve vergi toplama sisteminin iskeletini oluşturacak olan arazi sahibi küçük asillerdi.[21] I. Hüsrev büyük bir inşa ediciydi: Başkentini süslediSasani İmparatorluğu yeni şehirler kurduSasani İmparatorluğu yeni binalar inşa etti. Savaşlarda harap olan kanalları ve çiftlikleri tamir etti. Geçitlerde güçlü istihkamlar kurdu ve sınır boylarında dikkatlice seçilen şehirlere işgalci güçlere karşı durmak üzere krallığa bağlı kabileler yerleştirdi. Zerdüştiliği resmi devlet dini olarak ilan etmesine rağmen bütün dinlere karşı hoşgörülüydü ve oğullarından bir tanesi Hıristiyan olunca çok fazla rahatsız olmadı.





Alt 18-05-2009, 23:36 #5

∂i$i вєℓα`

Forumun Tiryakisi


  • Yeşil: Sasani toprakları (619-629)
  • Gölgeli: Sasani askeri kontrolü altında
I. Hüsrev'den sonraSasani İmparatorluğu IV. Hürmüz (579-590) tahta geçti. IV. Hürmüz de ondan önce gelenlerin elde ettikleri başarılarını ve imparatorluğun refahını devam ettiren kuvvetli bir hükümdardı. II. Hüsrev (590-628) hükümdarlığı esnasındaSasani İmparatorluğu general Behram Çubin'in (rakip kral VI. Behram'ın) başkaldırısı imparatorluğu kısa bir süre krize soksa daSasani İmparatorluğu bu dönem kolay atlatıldı ve II. Hüsrev devlet hakimiyetini yeniden kuvvetlendirdi. Bizans İmparatorluğu'nda yaşanan iç savaşı fırsat bilen II. Hüsrev tam ölçekli bir işgal başlattı. Sasanilerin Aşamenit sınırlarını yeniden ihya etme hayalleriSasani İmparatorluğu Kudüs ve Şam'ın ardında da Mısır'ın düşmesiyle tamamlanma aşamasındaydı. 626 yılındaSasani İmparatorluğu Konstantinopolis de İranlılar tarafından desteklenen Slav halkları ve Avrasyalı Avarlar tarafından işgal altındaydı. Sasanilerin bu dikkat çekici yayılma zirve noktası aynı zamanda Fars sanatıSasani İmparatorluğumüziği ve mimarisinin de zenginleşmesiyle eşzamanlıydı. 622 yılında Bizans İmparatorluğu yıkılma noktasındaydı ve Sasaniler Aşamenit İmparatorluğu sınırlarına bütün cephelerde tekrar ulaşmaya yakındı.

Düşüşü ve Yıkılması (622–651)
II. Hüsrev'in seferi ilk bakışta büyük bir zafer olarak görülse deSasani İmparatorluğu aslında İran ordusunu oldukça geniş bir alana yaymış ve halkı yüksek vergilerle karşı karşıya bırakmıştı. Bizans imparatoru Heraklius (610-641) bir taktik manevrayla misilleme yaparak kuşatma altındaki başkentinden çıktı ve Karadeniz'e gemiyle geçip İran'a arkadan saldırdı. HerakliusSasani İmparatorluğu Hazarlar'ın ve diğer Türk gruplarının da yardımıylaSasani İmparatorluğu 15 yıl süren savaşlar sonucu yıpranan Sasaniler'e karşı yıkıcı zaferler elde etti. Heraklius'un seferiSasani İmparatorluğu Hazarlar tarafından terk edilen Bizanslıların Rhahzadh komutasındaki Fars orudusunu Nineveh Savaşı'nda (627) mağlup etmesiyle doruk noktasında ulaştı. HerakliusSasani İmparatorluğu bunun ardından Mezopotamya ve Batı İran'a yürüdü. Taht-ı Süleyman'ı ve Dastugerd Sarayı'nı yağmaladı. Bu esnada II. Hüsrev'in suikast sonucu öldüğü haberi kendisine ulaştırıldı.
II. Hüsrev'in suikastını karmaşa ve iç savaş takip etti. 14 yıllık bir süreç ve II. Hüsrev'in iki kızı ve spahbod Şahrbaraz da aralarında olmak üzere üstüste tahta çıkan 12 kralın ardından Sasani İmparatorluğu oldukça zayıfladı. Merkezi otoritenin gücü generallerin eline geçti. İhtilaller serisinin ardından güçlü bir kralın ortaya çıkması için birkaç yıl geçecekti. Sasaniler eski gücüne tam anlamıyla hiç bir zaman ulaşamadı.
632 baharındaSasani İmparatorluğu saklanmakta bulunan III. Yezdigirt (I. Hüsrev'in torunlarından biri) tahta yükseldi. Aynı yılSasani İmparatorluğu ilk Arap bölükleri İran topraklarına saldırılarda bulundu. Yıllar süren savaşlar hem İranlıları hem de Bizanslıları yormuştu. Ekonomik düşüşSasani İmparatorluğu ağır vergilerSasani İmparatorluğu dini kargaşaSasani İmparatorluğu katı sosyal tabakalaşmaSasani İmparatorluğu vilayet derebeylerinin artan gücü ve hükümdarların sık sık değişmesi Sasanilerin daha fazla zayıflamasına sebebiyet verdi. Bu faktörler Arap istilasını kolaylaştırdı.


II. Hüsrev'in kızı Kraliçe PurandokhtSasani İmparatorluğu son kadın hükümdar ve Sasani hanedanının tahta çıkan son üyelerinden biriSasani İmparatorluğu 630.

634 yılında Sasanilerin zaferiyle sonuçlanacak olan Köprü Savaşı'nda cereyan etti. Fakat Arap tehditi bununla kalmadı. Bir müddet sonra Sasaniler ilk Arap ordularının tehditlerine karşı hiç bir zaman yeterli bir direniş oluşturamadılar. Sasaniler gibiSasani İmparatorluğu Bizans da yakın zamanlarda ortaya çıkan yayılmacı Araplar tarafından benzer bir tehditle burun burunaydı ve artık rahatsız edecek konumda değildi. Buna rağmenSasani İmparatorluğu Yezdigirt danışmanlarının kontrolü altında bulunuyor ve küçük feodal krallıklara bölünmeye başlayan çok büyük bir ülkeyi birleştirmekten acizdi. Sasanilerle Müslüman Araplar arasındaki ilk karşılaşma Muhammed'in seçilmiş sahabelerinden biri olan Halid bin Velid komutasındaki disiplinli Arap ordularıyla birlikte bu tehdit yeniden ortaya çıkacaktı. Ömer bin Hattab'ın halifeliğine bağlı bir Müslüman ordusu 637 yılında Rüstem Farrokhzad komutasındaki kendinden daha büyük bir orduyu Kadisiye Savaşı'nda mağlup etti ve Ktesifon'u kuşattı. Uzun süren bir kuşatmanın ardından Ktesifon düştü. Yezdigirt ardından imparatorluğun devasa hazinesinin çok büyük bir kısmını bırakarak doğuya doğru kaçtı. Kısa bir süre sonra Ktesifon'u ele geçiren Araplar güçlü bir finansal kaynağın sahibi oldular. Sasaniler de kaynak sıkıntısına düştü. İmparatorluk yorgunSasani İmparatorluğu bölünmüş ve etkili bir hükümetten yoksun olmasa bir araya gelen ve tek bir ordu olarak hareket eden Sasani askeri kanadının özel atlı birlikleri olan Azadan (Asavaran/Asatan) kastı bir ihtimal Arapları yenebilirdi. Fakat olayların hızlı gelişmesi sonucu İmparatorlukta beliren güç boşluğunda hiçbir zaman bir araya gelemediler. Bunun sonucu İslam fethi oldu. Bir kısım Sasani valileri güçlerini birleştirerek istilacıları püskürtmek isteselerde merkezi otoritenin olmaması buna engel oldu ve Nihavend Savaşı'nı kaybettiler. Ordu komuta yapısı yok olanSasani İmparatorluğu soylular dışında kalan tımarlı birlikleri önemli ölçüde azalanSasani İmparatorluğu finansal kaynakları elinden giden ve Azadan şovalye kastı azar azar yok edilen Sasani İmparatorluğu artık tamamen çaresiz durumda istila altında kaldı.
Nihavend Yenilgisi'nin haberini alan Yezdigirt yanindaki Fars soyluları ile birlikte kuzeyde Horasan vilayetinin iç taraflarına kadar kaçtı. 651 yılının sonlarına doğru bir değirmenci tarafından Merv'de suikast sonucu öldürüldü. Diğer İran soyluları Orta Asya'ya yerleşerek bu bölgede İran kültürünü ve dilini yayacak olan ilk yerel Fars hanedanlığı Samanileri kurdular. Samaniler İslam'ın egemen olmasından sonra Sasani gelenek ve kültürünü yeniden diriltmeye çalıştılar.
Sasani İmparatorluğunun ani düşüşü beş senede gerçekleşti. Topraklarının çoğu Halifelik'e geçti. Fakat bir çok İran şehri işgale karşı değişik zamanlarda direniş gösterdi. RayySasani İmparatorluğu İsfahan ve Hamadan gibi şehirlerSasani İmparatorluğu başkaldırıları kırmak ve İranlıları sindirmek isteyen Halifelik tarafından üçer kere yok edildi. Yerel halkSasani İmparatorluğu gerek özel bir vergi olan cizye ödememek için isteyerekSasani İmparatorluğu gerekse işgal ordularının zorlamasıyla İslam dinine girdi. İşgalciler Gundişapur Akademisi'ni ve kütüphanesini ortadan kaldırdırlar ve yığınlarca kitabı yaktılar. Çoğu Sasani kayıtları ve edebi eserleri yok edildi. Bu kaderden kurtulan az sayıda eser daha sonra Arapça'ya ve ilerde Modern Farsça'ya tercüme edildi. Müslümanların fetihleri sırasında bir çok İran şehri yok edilip boşaltıldı. Saraylar ve köprüler harap edildi. Bir çok görkemli emperyal Fars bahçesi yakıldı. İranlı şair Firdevsi Sasanilerin yıkılışlarıyla ilgili olarak şöyle der:






Alt 18-05-2009, 23:36 #6

∂i$i вєℓα`

Forumun Tiryakisi


Sasani İmparatorluğu


Yönetimi
Sasaniler Ahamenişlerin ulaştıkları sınırlara yakın bir imparatorluk kurdular. Başkentleri Khvarvaran vilayetinde bulunan Tizpon (Ktesifon)'du. Bu imparatorluğu idare eden Sasani hükümdarları Şehinşah(Kralların Kralı) ünvanını kullanırlardı. Merkezi idareye hükmeden bu krallar ulusal dinin simgesi olan kutsal ateşin de koruyuculuğunu üstlendiler. Bunun açık göstergesiSasani İmparatorluğu Sasani madeni paralarının yüz kısmında taçları ile birlikte resmedilen hükümdarlarınSasani İmparatorluğu diğer yüzlerinde net şekilde görülen kutsal ateşle adeta desteklenmeleridir. Sasani kraliçeleri Kraliçeler Kraliçesi anlamına gelen Banebshenan banebshen ünvanını taşırlardı.
Daha küçük ölçekteSasani İmparatorluğu topraklar Sasani kraliyet ailesinden gelenSasani İmparatorluğu Şaşhrdar (شهردار) denilen küçük yöneticiler grubu tarafından da yönetilebilir. Bunlar Şehinşah tarafından denetlenir. Sasani idaresinin ayırt edici özellikleriSasani İmparatorluğu hatırı sayılır ölçekte merkezileştirmeSasani İmparatorluğu hırslı bir şehir plancılığıSasani İmparatorluğu tarımda gelişme ve teknolojik iyileştirmelerdi. Kralın altında bulunan güçlü bir bürokrasi hükümetin çoğu işini yerine getirirdi. Bürokrasinin başı ve yardımcı başbakan "Vuzorg (Bozorg) Farmadar" 'dı. (بزرگ فرمادار) Bürokrasi içinde Zerdüşt rahibleri son derece güçlüydü. Mecusi rahip sınıfının başıSasani İmparatorluğu Mobadan (موبدان)Sasani İmparatorluğu başkomutanla beraberSasani İmparatorluğu Iran (Eran) Spahbod (ايران سپهد)Sasani İmparatorluğu "Ho Tokhshan Bod" (هوتوخشان بد) sendikal birliğinin başkanı baştüccar ve çiftçilerin de başı olan tarım bakanı "Vastrioshansalar" (واستریوشانسالار)Sasani İmparatorluğu imparatorun altında Sasani Devleti'nin en güçlü insanlarıydı.
Sasani kralıSasani İmparatorluğu bir devlet konseyinin de üyeleri olan bakanlarının tavsiyeleriyle hareket ederdi. Müslüman tarihçi MesudiSasani İmparatorluğu Sasani krallarının mükemmel yönetiminiSasani İmparatorluğu iyi düzenlenmiş siyasi politikalarınıSasani İmparatorluğu tebaayı himaye edişlerini ve yönettikleri toprakların refahını övmüştür.
Normal zamanlarda kraliyet babadan oğula geçerdi. FakatSasani İmparatorluğu kral tarafından daha küçük bir oğula da bırakılabilirdi. İki kereSasani İmparatorluğu hakimiyet kraliçelerin kontrolüne geçti. Direkt bir varis olmadığı zamanSasani İmparatorluğu asiller ve yüksek rütbeli rahibler bir hükümdar seçerdi. Ama bu seçimSasani İmparatorluğu kraliyet ailesinden birisi olmak zorundaydı.
Sasani asilzadeleriSasani İmparatorluğu eski Part klanlarıSasani İmparatorluğu Fars aristokrasi aileleri ve hakimiyet altında bulunan toprakların asil ailelerinin bir karışımından oluşmuştu. Part hanedanın ortadan kalkmasıyla bir çok yeni asil ailesi meydana çıktı. Bir zamanlar egemen olan Yedi Part klanının bir kaçı önemini korumaya devam etti. I. Ardeşir'in maiyetindeSasani İmparatorluğu bir kaç Fars ailesiyle beraber eski Arsacid ailelerinden Suren-Pahlav ve Karen-Pahlav klanlarıSasani İmparatorluğu Varazeler ve Andiganlar büyük itibara sahiplerdi. Ardeşir'den sonra gelen I. ŞapurSasani İmparatorluğu annesi tarafından Suren-Pahlav ailesine ilişkisini göstermiş olabileceği Gondophar'ın tacını (hilalle çevrelenmiş bir halka) sembol olarak benimsemişti. İranlı ve İranlı olmayan bu soylu ailelerin yanındaSasani İmparatorluğu MervSasani İmparatorluğu AbarşehrSasani İmparatorluğu KarmaniaSasani İmparatorluğu Sistan (Sekistan)Sasani İmparatorluğu İberya (Azerbaycan'daki Arran) ve Adiabene kralları da Şehinşah'ın sarayında itibar gören diğer asiller olarak bahsedilir. GerçektenSasani İmparatorluğu SurenlerinSasani İmparatorluğu Karenlerin ve Varazelerin uzantılı toprakları yarı bağımsız devletler olarak orijinal Sasani ülkesinin parçası oldular. Suren-PahlavlerSasani İmparatorluğu Sistan(Sakistan)'daki hakimiyetlerini korudular ve bir dalları da Nişabur bölgesinin civarını kontrolleri altında tuttular. BöyleceSasani İmparatorluğu Sasani İmparatorluğu'nun kraliyet maiyetine katılan asilzade aileleriSasani İmparatorluğu Şehinşah'a tabi olsalar bile kendi hakimiyet bölgelerinde egemenliklerini sürdürdüler.
Genel olarakSasani İmparatorluğu Fars aileleri arasında BozorganSasani İmparatorluğu imparatorluk yönetimindeSasani İmparatorluğu sınır eyaletleri Marzban'ın (مرزبان) valiliği dahil olmak üzere en önemli mevkilere sahipti. Bu pozisyonların çoğu babadan oğula geçerdi ve tek bir aile içinde nesiller boyunca intikal edilirdi. En kıdemli Marzbanlar'a gümüş taht izni verilirkenSasani İmparatorluğu Kafkasya gibi en stratejik sınır vilayetlerinin Marzbanlarına altın taht hakkı tanınırdı. Seferler esnasındaSasani İmparatorluğu bölge Marzbanları mareşal olarak kabul görürSasani İmparatorluğu daha küçük spahbodlar sahra ordularını komuta edebilirlerdi.
Kültürel olarakSasani İmparatorluğu Sasaniler bir sosyal katmanlaştırma sistemi uyguladılar. Bu sistemSasani İmparatorluğu devlet dini olarak kurulan Zerdüştçülük tarafından da desteklendi. Diğer dinlere büyük bir hoşgörü gösterildiği görülmektedir. (Bu iddiaSasani İmparatorluğu aynı zamanda hararetli bir tartışmanın da kaynağıdır. Örnek olarak Wiesehöfer'in Ancient Persia' sına veya Cambridge History of Iran 'ın 3.cildine bakınız.) Sasani imparatorları bilinçli bir şekilde Pers İmparatorluğu'nun geleneklerini diriltmeye ve Yunan kültürel tesirini silmeye çalıştılar.

Sasani Ordusu
Sasaniler vaktinde Fars ordusunun (Spah) omurgasını iki farklı ağır süvari birliği oluşturuyordu. BunlarSasani İmparatorluğu Clibanarii ve Catafraktlardır. Bu süvari gücü çocukluktan itibaren eğitilen elit asillerden oluşturulurdu. Bunlar hafif süvarilerSasani İmparatorluğu piyadeler ve okçularla desteklenirdi. Sasani taktiklerinin merkezindeSasani İmparatorluğu düşmanı okçularSasani İmparatorluğu savaş filleri ve diğer birliklerle bozup bölmekSasani İmparatorluğu böylece süvarilerilerin yararlanabileceği boşluklar açmak bulunurdu.
Kendilerinden önce gelen Partların tersine Sasaniler gelişmiş muhasara arabaları geliştirdiler. Bu özellikleriSasani İmparatorluğu imparatorluğun Roma'yla giriştiğiSasani İmparatorluğu başarının şehirleri ele geçirme kabiliyetine bağlı olduğu mücadelelerde önemli derecede yardımcı oldu. Bunun aksineSasani İmparatorluğu Sasaniler kendi şehirlerini de saldırılara karşı korumak için bir kaç teknik geliştirdiler. Sasani ordusuSasani İmparatorluğu sadece bazısının mızrak taşımasına rağmenSasani İmparatorluğu kendilerinden önce gelen Part ordusu gibi ağır süvarileri ile meşhurdu. Yunan tarihçi Ammianus Marcellinus'un II. Şapur'un clibanarii süvarileri hakkındaki tarifi ne kadar ağır şekilde teçhizatlandırıldıklarını ve sadece bir kısmının mızrak taşıdığını göstermektedir.
Bütün birlikler demire bürünmüşlerdi. Vücutlarının bütün bölümleri kalın tabakalarla kaplıydı. Öyle teçhiz edilmişlerdi ki bükülmez eklem yerleri organlarına denk geliyordu. İnsan yüzü formları öyle maharetle başlarına uydurulmuştu kiSasani İmparatorluğu bütün vücutları ****lle kapanmış olduğu için üzerlerine gelen oklar sadeceSasani İmparatorluğu dışarıyı azıcık görecek şekilde gözbebeklerinin tam karşısına denk gelen ya da burunlarının ucunda azıcık hava alabilecekleri kadar bırakılan küçücük bir açıklıktan girebilirlerdi. Bunlardan mızraklı olan bir kısmı öyle hareketsiz duruyorlardı kiSasani İmparatorluğu bronz mengene ve kelepçelerle tutturulmuş olduklarını zannederdiniz.
Bizans imparatoru Maurikios Strategikon 'unda Sasani ağır süvarilerinin mızrak taşımadıklarının ve birincil silahları olarak yaylarına güvendiklerinin altını da çizer.
Azadan (Asavaran ya da Azatan) asillerinden oluşan şövalye kastına bağlı bir askerin maliyeti küçük bir konak ya da malikaneydi. Bu meblayı kraldan alan asiller bunun karşılığında imparatorluğun savaş zamanı en dikkate değer savunucularıydı.

Anlaşmazlıklar
Partlar gibi Sasaniler de Roma İmparatorluğu ile sürekli bir husumet içindeydi. 395 yılında Roma İmparatorluğu'nun bölünmesinin ardından başkenti Konstantinopolis olan Doğu Roma İmparatorluğu İran'ın birincil batılı düşmanı olma özelliğini Roma İmparatorluğu'nun elinden aldı. İki devlet arasındaki çekişmeler daha da sıklaştı. Roma İmparatorluğu'na benzer şekilde Sasaniler de komşu krallıklar ve göçebe kavimler ile sürekli bir mücadele içindeydi. Bu kavimlerin saldırıları hiç bir zaman tamamen bitirilemediyse deSasani İmparatorluğu tehdit eden göçebelere karşı koordineli girişilen seferler sayesindeSasani İmparatorluğu Sasaniler bu meselelerle Romalılardan daha başarılı şekilde başa çıkabildiler.
BatıdaSasani İmparatorluğu Sasani sınırı büyük ve istikrarlı Roma devletiyle bitişikti. Fakat doğuya doğru en yakın komşuları Kuşan İmparatorluğu ve Akhunlar gibi göçebe kavimlerdi. Tus Hisarı gibi istihkamların ya da daha sonra bir eğitim ve ticaret merkezi olacak olan Nişabur şehrinin inşa edilmesi de doğu eyaletlerinin saldırıdan korunmasında yardımcı oldu.
GüneydeSasani İmparatorluğu Arabistan'ın ortasında Bedayin Arap kabileleriSasani İmparatorluğu Sasani İmparatorluğu'na ara ara akın ettiler. El-Hiran Krallığı (Lakhmidler) imparatorluğun merkez toprakları ile Bedayin kabilelerinin arasında bir tampon ve Sasaniler'e bağlı bir devlet olarak kuruldu. El-Hirah Krallığı'nın II. Hüsrev tarafından 602'de sona erdirilmesiSasani İmparatorluğu daha sonra aynı yüzyılda Bedayin Araplarına karşı nihai Sasani yenilgilerine büyük ölçüde katkıda bulundu. Bu yenilgilerSasani İmparatorluğu Sasani İmparatorluğu'nunSasani İmparatorluğu İslam bayrağı altındaki Bedayin kabileleri tarafından ani şekilde ele geçirilmesiyle sonuçlandı.
Kuzeyde Hazarlar ve diğer Türk göçebe kabileleri imparatorluğun kuzey vilayetlerine sık sık saldırdılar. Medlerin topraklarını 634 yılında talan ettiler. Kısa bir süre sonraSasani İmparatorluğu İran ordusu bunları yenilgiye uğrattı ve geri püskürttü. Sasaniler bu saldırıları sona erdirmek için Kafkasya bölgesinde pek çok istihkam kurdular.






Alt 18-05-2009, 23:40 #7

∂i$i вєℓα`

Forumun Tiryakisi


Ortasında I. Hüsrev'in tasviri olan bir kase

Sasani kralları edebiyatçıları ve filozofları himaye eden aydınlanmış insanlardı. I. Hüsrev Plato'nun ve Aristo'nun eserlerini Pehlevi diline çevirttip Gundişapur'da öğretilmesini sağladı. Kendisi de bu kitapları okurdu. Hükümdarlığı esnasında bir çok tarih yıllıkları oluşturuldu. Bunlardan elimize kalan yeganesi Karnamak-ı Artaksşir-i Papakan'dır (Ardeşir'in faaliyetleri). Efsane ve tarih karışımı bu eser daha sonra İran'ın ulusan destanı olacak Şehname'nin temelini oluşturdu. I. Justinyan Atina okullarını kapattığı zamanSasani İmparatorluğu yedi öğretmen İran'a kaçtı ve Hüsrev'in sarayında himaye buldular. Vatan hasreti çekince ve Justinyan'la 533 yılında yapılan anlaşmaylaSasani İmparatorluğu Sasani kralı Yunan bilgelerin serbestçe memleketlerine dönebilmelerini ve her türlü eziyetten uzak tutulmalarını şart koştu.
4. yüzyılda kurulan Gundişapur ÜniversitesiSasani İmparatorluğu I. Hüsrev vaktinde dünyanın her tarafından öğrencileri ve öğretmenleri kendine çekerek zamanının en büyük entelektüel merkezi haline geldi. Buraya gelen Nestoryan HıristiyanlarıSasani İmparatorluğu tıp ve felsefe alanlarında Yunanca'dan Syriac diline çevrilmiş çalışmaları da yanlarında getirdiler. Daha sonraları gelen Sufizmin tohumlarını ekecek olan Neoplatonistler de Gundişapur'a geldiler. Hindistan'ınSasani İmparatorluğu İran'ınSasani İmparatorluğu Suriye'nin ve Yunanistan'ın bilgiSasani İmparatorluğu kültür ve inançları birbirine karışarak gelişen bir terapi okulunu ürettiler.
Sanatsal açıdan Sasani dönemi İran kültürünün ve medeniyetinin en önemli başarılarına tanıklık etti. Daha sonraları Müslüman kültürü olarak adlandırılacak olan bir çok şeySasani İmparatorluğu mimari ve yazı dahil olmak üzereSasani İmparatorluğu orijinal olarak Fars kültüründen alındı. Zirve noktasında Sasani İmparatorluğu Suriye'den kuzeybatı Hindistan'a kadar yayılmıştı. Ama etkisi bu politik sınırların çok ötesinde de hissedildi. Sasani motifleri Orta AsyaSasani İmparatorluğu ÇinSasani İmparatorluğu Bizans İmparatorluğu ve hatta Merovingiyan Fransası sanatına kadar ulaştı. FakatSasani İmparatorluğu Sasani sanatının konseptlerini asimile edecek ve taze bir hayat aşılayıpSasani İmparatorluğu onu yeni bir dinçlikle yenileyecek olan İslam sanatı Sasani sanatının birincil varisiydi.
Will Durant'a göre:
Sasani İmparatorluğuSasani sanatıSasani İmparatorluğu formlarını ve motiflerini doğuda HindistanSasani İmparatorluğu Türkistan ve Çin'eSasani İmparatorluğu batıda SuriyeSasani İmparatorluğu Küçük AsyaSasani İmparatorluğu KonstantinopolisSasani İmparatorluğu BalkanlarSasani İmparatorluğu Mısır ve İspanya'ya ihraç etti. Belki deSasani İmparatorluğu bu etkiSasani İmparatorluğu Yunan sanatında vurgulamanın klasik representasyondan Bizans tarzı süslemeyeSasani İmparatorluğu ve Latin Hıristiyanlık sanatında ahşap tavanlardan tuğla ve taş kemerlereSasani İmparatorluğu kubbelere ve desteklemeli duvarlara kaymasına yardımcı oldu.Sasani İmparatorluğu
Tak-ı Bostan'daki ve Nakş-ı Rüstem'deki Sasani oymaları renklidir. Saray yüzleri de böyledir. Fakat bu boyamaların sadece izleri günümüze kalmıştır. Yine de yazılı kaynaklarSasani İmparatorluğu Sasani vaktinde boyama sanatının geliştiğini açıkça göstermektedir. Peygamber Mani'nin bir ressamlık okulu kurduğu nakledilir. FirdevsiSasani İmparatorluğu Sasani zenginlerinin ve nüfuzlularının konaklarını ve malikanelerini İran kahramanlarının resimleriyle donattıklarını anlatır. Şair El-Buhturi Ktesifon'daki sarayın duvar resimlerini tasvir eder. Bir Sasani kralı öldüğündeSasani İmparatorluğu kraliyet hazinesinde tutulmak üzereSasani İmparatorluğu zamanın en iyi ressamına ölen kralın bir portresi yaptırılırdı.




Part Atışı taktiğiyle aslan avlayan II. Şapur'u gösteren tabakSasani İmparatorluğu 4. yüzyıl.

RessamlıkSasani İmparatorluğu heykeltraşlıkSasani İmparatorluğu çömlekçilik ve dekorasyon sanatının diğer formlarıSasani İmparatorluğu dizaynlarını Sasani tekstil sanatıyla paylaştılar. İpeklerSasani İmparatorluğu nakışlarSasani İmparatorluğu simli kumaşlarSasani İmparatorluğu şam kumaşlarıSasani İmparatorluğu duvar kilimleriSasani İmparatorluğu koltuk örtüleriSasani İmparatorluğu tentelerSasani İmparatorluğu çadırlar ve halılarSasani İmparatorluğu kölelere özgü bir sabırla dokunur ve açık sarıSasani İmparatorluğu mavi ve yeşil renkte ılık boyalarla kurutulurdu. Köylüler ve rahipler dışındaki bütün İranlılar kendilerinden üst sınıftakiler gibi giyinmeye heves ederlerdi. Hediyeler çoğunlukla görkemli elbiselerden seçilirdi. Assirian zamanından beri doğudaSasani İmparatorluğu büyük renkli halılar zenginliğin ve servetin doğal bir parçasıydı. Tarihin dişlerinden kurtulabilen iki düzine kadar Sasani tekstil ürünüSasani İmparatorluğu var olan en değerli dokumalar olarak kabul görür. Kendi zamanlarında bile Sasani tekstil ürünleri hayranlık uyandırır ve Mısır'dan Uzak Doğu'ya kadar taklit edilirdi. Haçlı Seferleri vaktinde Hıristiyan azizlerinin kalıntılarını giydirmek ve örtmek için bu pagan ürünleri seçilmişti. Heraklius II. Hüsrev'in (Hüsrev Pervez) Dastagirt'teki sarayını ele geçirdiğindeSasani İmparatorluğu zarif nakışlar ve devasa bir kilim en değerli ganimetleri arasındaydı. Hüsrev'in Baharı diye de bilinen I. Hüsrev'in (Hüsrev Anuşirvan) Kış Halısı (Bahar Mevsimi Halısı قالى بهارستان) meşhurdu. Bu halıSasani İmparatorluğu üzerindeki bahar ve yaz sahneleriyle kendisine kışı unutturması için dizayn edilmişti. Yakutlar ve elmaslardan dokunmuş çiçekler ve meyvelerSasani İmparatorluğu ayrıca gümüşten yapılmış yürüme yollarıSasani İmparatorluğu inciden yapılmış dereler altın zemin üzerine bu halıya nakşedilmişti. Harun El-ReşidSasani İmparatorluğu mücevheratla sık bir şekilde süslenmiş büyük bir Sasani halısıyla övünürdü. İranlılar halıları ve kilimleri hakkında aşk şiirleri yazardı.
Sasani kalıntıları üzerinde yapılan çalışmalarSasani İmparatorluğu Sasani kralları tarafından 100'den fazla sayıda farklı tacın giyildiğini gösterir. Bu farklı Sasani taçlarıSasani İmparatorluğu her döneme ait kültürelSasani İmparatorluğu ekonomikSasani İmparatorluğu sosyal ve tarihi durumu gösterir. Hükümdar taçları her kralın kendine has özelliklerini de yansıtır. Taçlar üzerindeki aySasani İmparatorluğu yıldızlarSasani İmparatorluğu kartal ve avuç içi gibi farklı semboller ve işaretler tacı taşıyanın dinini ve inançlarını gösterir.
Sasani Hanedanı Akaemenid gibi Persis (Fars) vilayetinde ortaya çıktı. Sasaniler kendilerini Hellenistik ve Parthian aradan sonra Akaemenidlerin devamı olarak gördüler. İran'ın büyüklüğünü yeniden ortaya çıkarmanın kaderleri olduğuna inandılar.
SasanilerSasani İmparatorluğu Akaemenid Hanedanı geçmişlerinin görkemini yeniden canlandırırken sadece taklit ediyor değillerdi. Bu dönemin sanatıSasani İmparatorluğu belli açılardan İslam sanatının anahtar özelliklerinin öncülüğünü de yapacak şekilde şaşırtıcı bir güçtedir. Sasani sanatı geleneksel İran sanatının örneklerini Hellenistik ögeler ve etkilerle birleştirdi. Pers İmparatorluğu'nun Büyük İskender tarafından fethedilmesiSasani İmparatorluğu Hellenistik sanatın Batı Asya'ya doğru yayılmasını başlattı. Doğu bu sanatın dış formunu kabul etsede ruhunu gerçekte asla asimile etmedi. Hellenistik sanatSasani İmparatorluğu Yakın Asya'nın insanları tarafından Partian döneminde zaten özgürce yorumlanıyordu. Sasani dönemi boyunca buna karşı bir reaksiyon vardı. Sasani sanatı İran'a özgü yerel gelenekleri ve formları yeniden canlandırdı. İslam döneminde bunlar Akdeniz sahillerine kadar ulaştı. Fergusson'a göre:
Sasani İmparatorluğuİranSasani İmparatorluğu Sasanilerin gelmesiyle uzun süredir yabancısı olduğu güce ve istikrara yeniden kavuştu… Ülke içindeki güzel sanatlardaki gelişmeSasani İmparatorluğu refahın ve Akaemenidlerin yıkılmasından sonra unutulan güvenliğin geri geldiğini gösterir.Sasani İmparatorluğu

Gümüş süslü at başıSasani İmparatorluğu 4. yüzyıl Sasani sanatı.

Ayakta kalan saraylarSasani İmparatorluğu Sasani krallarının nasıl bir görkem içinde yaşadığını gösterir. FiruzabadSasani İmparatorluğu Fars'taki Bişapur ve Irak'ta bulunan Khvarvaran'daki başkent Ktesifon sarayları bunun örnekleridir. Yerel geleneklerin yanındaSasani İmparatorluğu Parthian mimarisi de Sasani mimari karakterini etkiledi. Hepsinin ayırıcı özelliği Partian döneminde ortaya çıkarılan kemer ivanlardır. Sasani dönemindeSasani İmparatorluğu özellikle Ktesifon'da olmak üzere bunlar devasa boyutlara ulaştı. I. Şapur'un hükümdarlığı (241-272) dönemine atfedilen bu sarayın kubbeli salonunun kemeri 24 metreden daha geniştir ve yüksekliği de 36 metreyi bulur. Bu mükemmel yapı takip eden yüzyıllardaki mimarları büyülemiş ve İran mimarisinin en önemli örneklerinden biri olarak kabul edilmiştir. Firuzabad'da olduğu gibi sarayların büyük bir kısmıSasani İmparatorluğu üzerinde kubbe bulunan bir iç kabul salonu barındırır. İranlılarSasani İmparatorluğu kare bir binanın üzerine çember şeklinde bir kubbe inşa etme probleminiSasani İmparatorluğu payanda kemerleri (köşe kemerleri) kullanarak veya kareyi her bir köşesinden karşılıklı kemerler inşa ederek böylece üzerine bir kubbe koymaya müsait hale gelecek şekilde sekizgene çevirerek çözdüler. Firuzabad'daki sarayın kubbeli odasıSasani İmparatorluğu payanda kemeri kullanımının ayakta kalan örneklerinden en eski olanıdır. Bu daSasani İmparatorluğu bu mimari tekniğinin İran'da icat edilmiş olabileceğini gösterir.
Sasani mimarisini diğerlerinden ayıran özelliği boşluğu kullanım şekliydi. Sasani mimarı binasını kütleler ve yüzeyler olarak tasarlardı. Böylece devasa tuğla duvarların kullanılması kalıp ya da oyma alçılarla dekore edilirdi. Bişapur'da alçı duvar dekorasyonları görülür. AmaSasani İmparatorluğu Rayy yakınlarındaki Çal Tarkhan'da (tarih olarak geç Sasani ya da erken İslam dönemi)Sasani İmparatorluğu Ktesifon'da ve Mezopotamya'daki Kiş'te daha iyi örnekleri korunmuştur. Paneller üzerinde ufak kabartma dairelerde görülen hayvan figürleriSasani İmparatorluğu ayrıca insan büstleri ve geometrik ve çiçekli motifler bulunur.
Bişapur'daSasani İmparatorluğu yerlerin bir kısmıSasani İmparatorluğu resmi ziyafetler gibi şölenleri gösteren mozaiklerle dekore edilmiştir. Bura da Roma etkisi açıktır. Mozaikler Romalı esirler tarafından yerleştirilmiş olabilir. Binalar da duvar resimleri ile dekore edilmişti. Güzel örnekleri özellikle Kuh-i Khwaca'da (Sistan'da) bulunmuştur.

Endüstri ve Ticaret





Alt 18-05-2009, 23:42 #8

∂i$i вєℓα`

Forumun Tiryakisi


Mısır yünlü dokumasıSasani İmparatorluğu perde veya pantolonSasani İmparatorluğu Yemen'de 5.-6. yüzyıllarda Aksum Etiyopya güçleriyle savaşan kral II. Hüsrev'in freskine dayananSasani İmparatorluğu Sasaniler'den ithal bir ipeğin örneği


Sasani ipek tuvaliSasani İmparatorluğu etrafında boncuklar olan SimurgSasani İmparatorluğu 6-7. yüzyıllar. Aziz Len'in kutsal emanetler sandığında kullanıdıSasani İmparatorluğu Paris.

Sasaniler döneminde İran endüstrisi evcil formlardan kentsel formlara doğru gelişti. Sayısız lonca vardı. Hatta bazı şehirlerde devrimci proletarya da vardı. İpek dokumacılığı Çin'den geldi. Sasani ipekleri her yerde aranır oldu. Bu ipeklerSasani İmparatorluğu Bizans'taSasani İmparatorluğu Çin'de ve Japonya'da tekstil sanatına örnek oldular. Çinli tüccarlarSasani İmparatorluğu Serif gibi gelişen İran limanlarına geldilerSasani İmparatorluğu ham ipek satıp kilimSasani İmparatorluğu mücevherat ve allıklar satın aldılar. ErmenilerSasani İmparatorluğu Suriyeliler ve Yahudiler İran'ıSasani İmparatorluğu Bizans'ı ve Roma'yı yavaş bir değiş tokuşla birbirine bağladılar. İyi şekilde korunan yollar ve köprüler devlete ait devriyelerin ve ticaret kervanlarının Ktesifon'u diğer vilayetlere bağlamasına yardımcı oldu. İran Körfezi'nde Hindistan'la yapılan ticareti kolaylaştırmak için limanlar inşa edildi. Sasani tüccarları geniş alanlara ve uzak diyarlara yayılarak Romalıları karlı Hindistan okyanus ticareti yollarından uzaklaştırdılar.



Sasanilerin deniz ticareti yolları

Yakın zamanda yapılan arkeolojik bulgular ilginç olayları gün yüzüne çıkarmıştır. Buna göreSasani İmparatorluğu SasanilerSasani İmparatorluğu markalarını tanıtmak ve farklı kalite gruplarını belirtmek için mallarının üzerinde özel ticari etiketler kullandılar.
I. Hüsrev zaten geniş olan ticaret ağını daha da büyüttü. Sasaniler böylece ticaret üzerinde monopolistik bir kontrole yöneldiler. Bunun nedenleriSasani İmparatorluğu lüks malların ticarette hiç bir zaman olmadığı kadar önemli bir rol oynamaya başlaması ve Sasanilerin limanSasani İmparatorluğu kervansaraySasani İmparatorluğu köprü inşaatı gibi aktivitelerini hızlandırmaları ve bunların ticaretle ve kentleşmeyle ilişkilendirilmesidir. İranlılarSasani İmparatorluğu ara sıra Bizanslılarla girişilen rekabet kızışsa daSasani İmparatorluğu Hüsrev vaktinde hem Hind Okyanusu'nda hem de Orta Asya'da ve Güney Rusya'da uluslararası ticarete egemen oldular. Oman ve Yemen'deki Sasani yerleşkeleri Hindistan'la yapılan ticaretin önemine tanıklık eder. Fakat Çin'le yapılan ipek ticareti Sasani tebaasının ve İran'ın halkı olan Sogdianların ellerindeydi.
Sasanilerin en önemli ihraç mallarıSasani İmparatorluğu ipekSasani İmparatorluğu yünlü ve altın tekstil ürünleriSasani İmparatorluğu halılar ve kilimlerSasani İmparatorluğu deri ve İran Körfezi'nden gelen incilerdi. Bunların yanındaSasani İmparatorluğu Çin'den gelen kağıt ve ipekSasani İmparatorluğu Hindistan'dan gelen baharatlarSasani İmparatorluğu Sasani gümrüklerinde vergiye tabi olduktan sonra imparatorluk üzerinden Avrupa'ya yeniden ihraç edilirdi.
Bu devir aynı zamanda ****lürjik üretimde bir artışa da tanıklık etti. Böylece İran "Asya'nın silah deposu" namını da kazandı. Sasani maden merkezlerinin çoğu imparatorluğu saçakları olan ErmenistanSasani İmparatorluğu Kafkaslar ve hepsinden önce Transoksanya'dadaydı. Sasani İmparatorluğu'nun doğu sınırında yer alan Pamir Dağları'nın olağanüstü derecedeki mineral zenginliğiSasani İmparatorluğu bir İranlı kavim olan Tacikler arasında bir efsanenin doğmasına sebep olmuştur. Buna göreSasani İmparatorluğu denilir kiSasani İmparatorluğu Tanrı dünyayı yaratırkenSasani İmparatorluğu Pamirler üzerinde tökezledi ve mineral kavanozlarını düşürerek bölgeye yaymış oldu.

Din



Tak-ı Bostan'daki bu kabartmanın ortasındaSasani İmparatorluğu II. Ardeşir tacını Ahura Mazda'dan alırken. İkisi halsiz kalmış bir düşmanın üzerinde duruyor. Sol kısımdaSasani İmparatorluğu rahip olarak MithraSasani İmparatorluğu güneş ışınlarından bir taç giymekteSasani İmparatorluğu bir rahip barzamını tutmakta ve kutsal nilüfer üzerinde durmaktadır.

Sasani Devleti'nin dini Zerdüştçülük'tü (Zoroastrianizm). Fakat bununSasani İmparatorluğu Zerdüştçülük'ün kutsal kitapları olan Avesta'da ortaya koyulan uygulamalarla arasında gözle görülür oranda farkları vardı. Sasani Zerdüşti ruhban sınıfıSasani İmparatorluğu dini kendilerine uygun gelecek şekilde değiştirmiş bu da önemli derecede dini huzursuzluğa sebep olmuştu. Sasani dini politikaları çok sayıda dini reform hareketlerinin ortaya çıkmasına yol açtı. Bunların en önemlileri Mani ve Mazdak dinleridir.
Aşırı ve keskin bir dualizm Zerdüştçülük'ün en göze çarpan özelliğini oluşturdu. Ahura Mazda'nın ve Ehrimen'inSasani İmparatorluğu iyiliğin ve kötülüğün ana kaynaklarınınSasani İmparatorluğu ikiz oldukları ve "başlangıçta yaşamı ve ölümü yaratmak ve dünyanın nasıl olacağını karara vermek için bir aray geldikleri" açık şekilde deklare edilirdi. Birinin varlığının diğerine karşı bir önceliği ve kararlaştırılmış üstünlüğü yoktu. İkisi yaşıt olarak zamanın başlangıcından beri birbiriyle mücadele ederlerdi. Bunun da sonsuza kadar süreceği kesindi. Herhangi biri de diğerini mağlup edemeyecekti.
Bu iki ana kaynakSasani İmparatorluğu şahıslar olarak gösterilirdi. OrmazdSasani İmparatorluğu "hayatın yaratıcısıSasani İmparatorluğu dünyevi ve maneviSasani İmparatorluğu semavi gökcisimleriniSasani İmparatorluğu yeryüzünüSasani İmparatorluğu suyu ve ağaçları yapan"dı. Aynı zamanda "iyi"Sasani İmparatorluğu "kutsal"Sasani İmparatorluğu "saf"Sasani İmparatorluğu "gerçek"Sasani İmparatorluğu "Kutsal İlah"Sasani İmparatorluğu "Mukaddes"Sasani İmparatorluğu "Hakikatin Özü"Sasani İmparatorluğu "bütün gerçeğin babası"Sasani İmparatorluğu "herşeyin en iyisi"Sasani İmparatorluğu "saflığın efendisi"ydi. "SağlıkSasani İmparatorluğu zenginlikSasani İmparatorluğu erdemSasani İmparatorluğu bilgelikSasani İmparatorluğu ölümsüzlük" gibi bütün nimetlere sahip olduğu için alabildiğine "mutlu"ydu. İnsan tarafından sahip olunan bütün iyilikler ondan gelirdi. Erdem sahiplerine ve dindarlara sadece dünyevi kazanç değilSasani İmparatorluğu kıymetli ruhani hediyelerSasani İmparatorluğu hakikatSasani İmparatorluğu adanmışlıkSasani İmparatorluğu "salim bir kafa"Sasani İmparatorluğu sonsuza kadar sürecek mutluluk da bağışlardı. İyiyi ödüllendirdiği gibi kötüyü de cezalandırırdı. Fakat cezalandırıcı oluşu nadiren gösterilen bir özelliğiydi.
Zerdüştçülük ibadetiSasani İmparatorluğu ateş tapınakları ve sunaklarıyla yakından ilintiliydi. İmparatorluğun her tarafında bütün önemli şehirlerde bir ateş tapınağı mutlaka bulunurdu. Bunların içindeSasani İmparatorluğu semadan yakıldığına ve asla södürülemez olduğuna inanılan bir ateşSasani İmparatorluğu rahipler tarafından aralıksız sürdürülürdü. Ateş sunakları da büyük ihtimalle tapınaklardan bağımsız olarak var oldular. Müstakil duran bir ateş sunağınaSasani İmparatorluğu Sasani tarihi boyuncu tedavüldeki paraların diğer yüzünde olacak kadar önem verildi. İçinden bir ateş yükselirkenSasani İmparatorluğu bazense alevin içinde bir kafa şeklinde resmedildi. GövdesiSasani İmparatorluğu kurdele çelenkiyle süslü olurdu. Diğer yüzündeSasani İmparatorluğu koruyucu ya da kulluk edenler olarakSasani İmparatorluğu bazen alevi seyredenSasani İmparatorluğu bazense ondan dönük vaziyette görünüşe göre dış düşmanlara karşı onu koruyor şekilde iki kişi gösterilirdi.
Zerdüştçülüğün yanında diğer dinler özellikle YahudilikSasani İmparatorluğu Hıristiyanlık ve Budizm Sasani toplumunda yer edindiler. Büyük orandaSasani İmparatorluğu özgürce uygulanmalarına ve inançlarını vaaz etmelerine izin verildi. İsfahanSasani İmparatorluğu Babil ve Horasan gibi şehirlerde yükselen merkezleriyleSasani İmparatorluğu ve yarı-otonom Exilarchate liderliği ile Mezopotamya'daSasani İmparatorluğu çok büyük bir yahudi cemaati Sasani egemenliği altında gelişti. Bu cemaatSasani İmparatorluğu Siyonizm'in ortaya çıkışına kadar gelişmeye devam etti. Yahudiler sadece nadiren eziyet gördüler. Nispeten dini bir özgürlük yaşadılar. Diğer dini azınlıklara verilmeyen ayrıcalıklardan faydalandılar. I. Şapur (Aramice'de Şabur Malka) Yahudilerin özellikle bir dostuydu. Şmuel'le olan arkadaşlığı Yahudi cemaati için çok sayıda avantaj sağladı. HattaSasani İmparatorluğu bir eşeğe ya da katıra bineceği düşünülenSasani İmparatorluğu gelmesi beklenen Mesih için onlara iyi bir Nisaen atı da sundu. Annesi yahudi olan II. Şapur'un Raba isimli Babilli bir hahamla benzer bir arkadaşlığı vardı. Raba'nın II. Şapur'la olan bu arkadaşlığıSasani İmparatorluğu İran İmparatorluğu içinde yahudilere karşı uygulanan baskıcı kanunlardan bir rahatlama sağlamasına imkan verdi. Bundan başkaSasani İmparatorluğu imparatorluğun doğu parçasındaSasani İmparatorluğu Budizm'in bölgede yavaş yavaş daha popüler olmasıyla beraberSasani İmparatorluğu Budistlere ait farklı ibadet yerleriSasani İmparatorluğu özellikle Bamyan Şehri'nde (Bamiyan) aktif olarak yer aldı.






Alt 18-05-2009, 23:46 #9

∂i$i вєℓα`

Forumun Tiryakisi


Zerdüştçü ateş tapınağıSasani İmparatorluğu YezdSasani İmparatorluğu Iran.

Tarihinin bu noktasında İran'da yaşayan HıristiyanlarSasani İmparatorluğu Hıristiyanlığın Nestoriyan ve Yakobit Ortodoks Kilisesi dallarına aittiler. Bu mezheplerSasani İmparatorluğu aynı sıraylaSasani İmparatorluğu Doğu Assirian Kilisesi ve Syriak Ortodoks Kilisesi olarak da bilinirler. Bu kiliseler orijinal olarak Roma İmparatorluğu'ndaki Hıristiyan kiliseleriyle bağıntılı olmalarına rağmenSasani İmparatorluğu aslında onlardan oldukça farklıydılar. Bunun en önemli nedenlerinden biriSasani İmparatorluğu Nestoryanların ve Yakobitlerin kilise dilinin Aramaik dili olmasıdır. Hz.İsa vaktinde Judea ve Galilee'deki yahudilerin dilleri de Aramaik'ti. Bu dil Roma İmparatorluğunda yaşayan Hıristiyanların büyük bir çoğunluğu tarafından kullanılmazdı. Onlar çoğunlukla LatinSasani İmparatorluğu Koine Yunancası ve Koptik dillerini konuşuyorlardı.
Fars İmparatorluğu'ndaki kiliselerin Roma İmparatorluğu'ndaki muadilleri ile bu tür yakın bağlar kurmamasının bir nedeni de bu iki büyük imparatorluk arasında sürekli devam eden bir rekabetin yaşanmasıydı; ve sık sıkSasani İmparatorluğu İran Hıristiyanları (çoğunlukla yanlış yere)Sasani İmparatorluğu Romalılara karşı yakınlık göstermekle suçlanırdı. BuSasani İmparatorluğu özellikle Roma İmparatoru I.Theodosius'un Hıristiyanlık'ı Romalıların devlet dini olarak deklare etmesinin ardından yaşandı.
431 yılındaki Efes Konsulü'nin ardındanSasani İmparatorluğu İran'daki Hıristiyanların büyük bir çoğunluğu Roma İmparatorluğu'ndaki kiliselerle bağlarını tamamen kopardı. Bu konseydeSasani İmparatorluğu Suriye/Assirian kökenli bir ilahiyatçı ve Konstantinopolis'un patriği olan NestoriusSasani İmparatorluğu Hıristoloji'den farklı bir bakış açısı ortaya koydu. Bu yeni bakış açısıSasani İmparatorluğu RumSasani İmparatorluğu Romalı ve Koptik Hıristiyanların çoğu tarafından reddedildi ve dinden çıkmaya sebep sayıldı. Nestorius'un öğretisindeki farklılıklardan bir tanesiSasani İmparatorluğu Meryem'i İsa Mesih'in "Theotoks" annesi ya da Tanrı'nın Annesi olarak kabul etmeyi reddetmesiydi. Assirian KilisesiSasani İmparatorluğu yine deSasani İmparatorluğu diğer kiliselerle görüş ayrılığına düştü ve Nestorius'un öğretilerini kınamayı reddetti.
Nestorius en sonunda tartışmayı kaybetti ve patriklikten azledildi. Takipçilerinden bir kısmıyla Sasani İran Krallığı'na kaçmaya zorlandı. Burada İran topraklarına yerleşmesine izin verildi. Kendisi ve takipçileri Mezopotamya'daki Assirian Kilisesi'ne kabul edildiler. Bir kaç İran imparatoruSasani İmparatorluğu İran'daki katoliklik yanlısı ruhban sınıfının en önemlilerini elimine ederek ve yerlerine Nestoryanların geçmesini sağlayarak Nestorius'un Assirian Kilisesi içindeki pozisyonunuSasani İmparatorluğu ki Fars İmparatorluğu'ndaki Hıristiyanların büyük bir çoğunluğu bu kiliseye aittiSasani İmparatorluğu kuvvetlendirip bu fırsatı değerlendi. BuSasani İmparatorluğu bu Hıristiyanların yegane bağlılıklarını İran İmparatoru'na göstermelerini temin etmek içindi.



FaravaharSasani İmparatorluğu Fravaşi'nin tasviri olduğuna inanılırSasani İmparatorluğu Zerdüştçülüğün en önemli sembolüdür.

Sasani İmparatorluğu'nun Hıristiyanlarının büyük bir çoğunluğu özellikle Mezopotamya olmak üzere imparatorluğun batı sınırlarında yaşıyordu. FakatSasani İmparatorluğu Tylos Adası'nda (günümüz Bahreyn'i)Sasani İmparatorluğu İran Körfezi'nin güney sahiliSasani İmparatorluğu Arap krallığı olan Lakhmidler'in bölgesi ve Ermenistan'ın İran'a dahil olan kısmında da önemli topluluklar vardı. Bu bölgelerin bazısı en önce Hıristiyanlaşacak olanlardı. 301 yılındaSasani İmparatorluğu Ermenistan dünyadaki ilk bağımsız Hıristiyan devleti oldu. Aslında Assirian topraklarının bir kısmı daha önce 3. yüzyıl süresince Hıristiyanlaşmıştı fakat hiç bir zaman bağımsız ulus olmadılar.
Fars İmparatorluğu'nda yaşayan Hıristiyanların büyük bir kısmıSasani İmparatorluğu çoğunluğu oluşturan Hıristiyan etnik gruplarının birkaçına aittiler. Bu gruplardan bazılarıSasani İmparatorluğu AssirianlarSasani İmparatorluğu güney Mezopotamya'nın AraplarıSasani İmparatorluğu ErmenilerSasani İmparatorluğu ve ek olarak Monofisite Syriakları gibi daha küçük bazı etnik gruplardı. Bu sonuncu grupSasani İmparatorluğu Roma İmparatorluğu ile girişilen çok sayıda mücadele neticesinde İran'a savaş esirleri olarak getirildiler. Etnik Farslılar ve imparatorlukta ikamet eden diğer etnisiteler arasında din değiştirmeler da yaşandı. Bunlardan bir kısmıSasani İmparatorluğu Hıristiyanlığa dönen bazı küçük Kafkas ve Kürt kabileleridir.

Mirası ve Önemi
Sasanilerin etkisi yok olmalarından çok sonraları bile devam etmektedir.

Avrupa'da


DerbentSasani İmparatorluğu Dağıstan Cumhuriyeti'nde bulunan bir Sasani kalesiSasani İmparatorluğu İslender Geçitleri.

Sasaniler Roma medeniyetini gözle görülür bir şekilde etkilemiştir. Roma ordusunun karakteri İran ordusunun metodlarından etkilenmiştir. Sasanilerin Ktesifon'da hükümdar sarayında uyguladıkları krallık törenleri Roma İmparatorluk otokrasisi tarafından değiştirilerek taklit edilmişSasani İmparatorluğu Romalıların törenlerinin de modern Avrupa'nın saraylarındaki tören geleneklerine etkisi olmuştur. Avrupa diplomasisinin resmi adetlerinin kaynağıSasani İmparatorluğu İran hükümetleriyle Roma İmparatorluğu arasındaki diplomatik ilişkilere atfedilir.
Orta Çağ'daki Avrupa şövalyeliğinin prensipleri (ağır zırhlı süvari sınıfı) bir çok benzerliğe sahip Sasani süvari sınıfına (Azadan/Asavaran soylular sınıfına) kadar götürülebilir.

Hindistan'da
Sasani İmparatorluğu'nun yıkılmasının ardındanSasani İmparatorluğu İslam'ın Zerdüştiliğin yerine geçmesiyle birlikteSasani İmparatorluğu Zerdüştiler artarak baskı altına alınan bir azınlık haline geldi ve bir kısım Zerdüşti göç etmeyi tercih ettiler. Kıssa-yı Sencen'e göre bu mültecilerin bir gurubu şu an GucaratSasani İmparatorluğu Hindistan diye bilinen yere yerleştiler. Burada eski geleneklerini devam ettirme ve inançlarını koruma hakkı tanındılar. Bu Zerdüştilerin soyundan gelenler şu an Parsiler olarak bilinmektedir ve Hindistan'ın gelişmesinde önemli rol oynamışlardır. Günümüzde Hindistan'da 70Sasani İmparatorluğu000 civarında Parsi vardır.
ParsilerSasani İmparatorluğu Zerdüşti olarak Sasaniler vaktinde oluşturlan dini takvimin bir çeşidini kullanmaktadırlar. Bu takvim hala 632 yılında olduğu gibi yılları III. Yezdigirt'in tahta çıkmasından itibaren sayar.






Cevapla


Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)
 
Seçenekler





Bütün Zaman Ayarları WEZ +3 olarak düzenlenmiştir. Şu Anki Saat: 21:37 .